پس از گذشت 70 سال هنوز اطلاعات بسیار اندکی درمورد دوره های فراپارینه سنگی، نوسنگی بدون سفال و نوسنگی باسفال در دشت های شرق مازندران داریم. روش های کاوش غیرقابل اعتماد، اعمال سلیقۀ شخصی در جمع آوری داده ها و تحلیل های نامشخص ازجمله مسائلی است که در کاوش های کوون در غارهای هوتو و کمربند با آن مواجه هستیم. علاوه بر این، هیچ گزارش دقیقی از سفال غارها توسط کوون وجود ندارد. در سال های بعد نیز تنها اطلاعات کلی و چند تصویر و طرح توسط باستان شناسان منتشر شد که اگرچه مفید بود، اما کافی نبود. در دو دهۀ اخیر باوجود کاوش ها و بررسی های میدانی انجام شده، تلاشی برای معرفی سفال پوک نوسنگی کاسپی صورت نگرفته است. توق تپه و تپه ولیکی، واقع در دشت نکا، دو محوطۀ فرهنگ سفال پوک نوسنگی کاسپی هستند که بیش از 2500 قطعه متعلق به دورۀ نوسنگی از آن ها به دست آمده است. تجزیه و تحلیل این دو مجموعۀ سفال نوسنگی نیاز به تجدیدنظر در مفروضات ما درمورد گونۀ سفالی را نشان می دهد. تنوع در تولید و تزئین منعکس کنندۀ تولیدات خانگی است، اگرچه آن ها الگوی خاصی را در سطوح منطقه ای و فرامنطقه ای نشان می دهند. ما تصور می کنیم، درحالی که برخی محققین از این سفال با عنوان جیتونی/چخماقی یاد کرده اند، مقایسۀ آن ها با استفاده از تاریخ گذاری های مطلق جدید، احتمالاً داستان دیگری را بیان می کند. قطعات ارائه شده در این پژوهش را می توان به دو گروه تقسیم کرد؛ منطقه ای و فرامنطقه ای، که اکثریت آن متعلق به نوع پوک نوسنگی کاسپی هستند. قدمت طوق تپه حاکی از آن است که لایه های نوسنگی باسفال مربوط به 5800-6250پ.م. است. درحالی که، تاریخ گذاری از هوتو نشان می دهد که این دوره در حدود 6400پ.م. و در تپه ولیکی حدود 6600پ.م. آغاز شده است. درنتیجه فرهنگ سفال پوک نوسنگی کاسپی در منطقۀ شرق مازندران درحال حاضر قدیمی ترین فرهنگ نوسنگی در شمال شرق ایران محسوب می شود.

بر پایه پژوهش های انجام شده ادامه روند کاهش سطح آب به عنوان دور جدیدی از ویژگی های نوسانیِ سطحِ آب در دریای کاسپی دور از انتظار نیست. در اثر جدایی خلیج گرگان از دریای کاسپی، بسیاری از مخاطرات جبران ناپذیر زیست محیطی و اقتصادی متوجه مدیریت خرد و کلان در ابعاد منطقه ایی و فرامنطقه ایی خواهد شد. بر پایه مطالعات انجام شده، خلیج گرگان در معرض خطر قرار نداشته و کاهش سطح آب بخشی از رفتار طبیعی خلیج گرگان در برابر نوسان سطح آب دریای کاسپی تلقی می گردد. گزینه پیشنهادی، لایروبی کانال آشوراده پس از رسیدن تراز آب به منفی 5/27 متر می باشد. ولیکن بر پایه نتایج مطالعه کنونی کاهش سطح آب سبب بروز تغذیه گرایی، جانشینی های بوم شناختی مخرب، دگرگونی در ساختار جوامع زیستی، تغیرات مورفولوژیکی، افزایش رسوب گذاری، افزایش شوری و خشکی زدگی خلیج، خسارت وارده بر اکوتوریسم و زیرساخت های درپیوند با خلیج و کاهش عمق کانال های ورودی در خلیج گرگان گردیده است. بر این اساس بحث اضطرار و بحران در خلیج گرگان آشکار می باشد. لذا یافتن راه حلی که بتواند خلیج گرگان را از اضطرارها و بحران های پیش رو رهایی بخشد امری اجتناب ناپذیر می باشد. پیشنهاد می گردد در اقدام کوتاه مدت نسبت به همسو نمودن کشورهای حوزه دریای کاسپی جهت تعیین حق آبه از رودخانه ها و لایروبی کانال های سنتی برای جلوگیری از قطع ارتباط خلیج از دریا اقدام گردد. در اقدام بلند مدت احداث کانال جدید جهت افزایش خودپالای و جلوگیری از بوجود آمدن بوم سازگان های تخریبی پیشنهاد می گردد.

شباهت سفالینه های کوباچه تبریز دوره صفویه با سفالینه ایزنیک ترکیه در دوره عثمانی این سوال را پدید می آورد که علل تشابه این دو گونه سفالینه چه بوده و کدام یک بر دیگری تاثیر گذاشته است؟ شیوه ساخت این ظروف، تزئینات ظروف سفالی ایران و ایزنیک و رنگ های مشترک، حکایت از تاثیر متقابل آنها در دوره های زمانی خاص دارد. هدف تحقیق، شناسایی نمونه های مشابه در ایران و ترکیه و بررسی علل احتمالی تاثیر پذیری این دو گونه سفالینه از یکدیگر است. ظروف کوباچه که با نقوش ختایی و رنگ های متنوع تزئین شده، در ایزنیک ترکیه نیز با اشتراکاتی در طرح و رنگ دیده می شود. این مقاله، ابتدا به معرفی دو گونه سفال کوباچه و ایزنیک پرداخته است. سپس با بررسی روابط و مراودات فرهنگی و سیاسی دو کشور، به عوامل احتمالی تاثیرگذار سفال کوباچه بر سفال ایزنیک و تبیین اشتراکات در تزئین و رنگ پرداخته است. یافته های تحقیق نشان داد مهاجرت عده ای از هنرمندان تبریزی به ترکیه و پس از آن، حمله عثمانی ها در چالدران و سپس، دستیابی آنها به خزانه دولت صفوی در تبریز و به غنیمت بردن آثار هنری و هنرمندان آن منطقه به پایتخت عثمانی، باعث تاثیرپذیری سفالینه های ایزنیک از سفال کوباچه شده است.

محدودیت منابع، از جمله آب، به خصوص در کشور ما یکی از چالش هایی است که بخش کشاورزی را در بر گرفته است. با توجه به محدودیت این منبع حیاتی، بخش کشاورزی ایران می تواند با مدیریت صحیح استفاده از منابع آب، از جمله بالا بردن کارایی مصرف آب، تا حدودی این بحران را مهار نماید. در این تحقیق به بررسی کارایی فنی مصرف آب و عوامل مؤثر بر آن در تولید انگور در شهرستان بیجار با استفاده از روش تحلیل پوششی داده ها با رویکرد نهاده محور پرداخته شده است. داده های این مطالعه از طریق جمع آوری پرسشنامه از 170 نفر از باغداران این شهرستان، طی سال زراعی 96-1395 به دست آمده است. نتایج نشان داد میانگین کارایی مصرف آب با فرض بازدهی ثابت و متغیر نسبت به مقیاس به ترتیب برابر با 94/51 و 59/83 درصد است که این اختلاف به دلیل وجود عدم کارایی مقیاس در تولید انگور در این شهرستان می باشد. بنابراین با افزایش مقیاس تولید در این منطقه مقدار کارایی مصرف آب نیز افزایش قابل توجهی خواهد داشت. بررسی عوامل مؤثر بر کارایی مصرف آب نشان داد که متغیرهای تحصیلات و سابقه ی تولید انگور تاثیر معنی داری بر کارایی مصرف آب در شهرستان بیجار داشته است و  هرچه تحصیلات و سابقه ی تولید انگور افزایش یابد، ناکارایی مصرف آب در تولید این محصول کاهش می یابد. با توجه به نتایج تحقیق با آموزش و دادن مشاوره به تولیدکنندگان، به ویژه با استفاده از دانش فنی تولیدکنندگان نمونه، افزایش کارایی آب در تولید انگور در شهرستان بیجار وجود دارد.

سفال و هنر سفال گری در ایران پیشینه زیادی دارد و بخشی از تاریخ درخشان ایران را نمایان می سازد که خود به تنهایی گویای شرایط، روابط، فرهنگ و تمدن جامعه زمان خود است. سفال گامبرون به عنوان نوعی از سفالینه های ساخته شده در دوره صفوی جایگاهی ویژه در تاریخ سفال ایران دارد و هنوز از بسیاری جنبه ها، به آن توجه نشده است. هدف اصلی این پژوهش شناسایی و معرفی ویژگی های سفال گامبرون است. برای این منظور و جهت ایجاد تحول و رسیدن به نوآوری در عرصه هنروصنعت سفالگری ضروری است مطالعه و تحقیقات بیش تری در این زمینه صورت گیرد و ضمن آشنایی با سفال این منطقه، جلوه های افزون آن ها نیز آشکار گردد. روش تحقیق این پژوهش توصیفی-تحلیلی و شیوه گردآوری اطلاعات، کتابخانه ای است. نتیجه این بررسی نشان می دهد تاثیر در کشورهای دیگر در این زمینه بسیار اندک بوده و ذوق هنرمندان سفال گر در این دوره از تاریخ ایران بسیار چشمگیر و قابل توجه بوده است.

تغییرات اقلیمی در پلیستوسن پایانی و هولوسن آغازین که تأثیر زیادی در پیش رَوی و پس رَوی آب دریای کاسپی داشت، هم زمان با استقرارهای میان سنگی و نوسنگی در سواحل دریا رخ داده اند. نوسانات مکرر سطح آب دریای کاسپی به طور مستقیم و غیرمستقیم سکونتگاه های اولیۀ جوامع پیش ازتاریخ پیرامون دریای کاسپی را تحت تأثیر قرار داده است. پیش رَوی های خوالنین (18000-12000 سال قبل) و نئوکاسپی (10600-8400 سال قبل) سبب شد که در کنار دیگر منابع، گونه های آبزی و دریایی سهم به سزایی در معیشت این جوامع ایفا کنند. پس رَوی های منگیشلک (12000-10500 سال قبل) و 8.4k سبب فاصلۀ زیاد بین محوطه های استقراری شناسایی شده و کرانه های دریا و درپی آن، کاهش استفاده از منابع دریایی در معیشت ساکنین شد؛ اما در مقابل، موجب شکل گیری زیست بوم های غنی برای جانوران و گیاهان جدید هم چون غزال، بز و گوسفند شد. در سواحل جنوب شرقی دریای کاسپی، آغاز استقرارهای میان سنگی تقریباً هم زمان با پیش رَوی خوالنین و نزدیکی سواحل به محوطه های استقراری بوده است و این استقرارها تا دوره های بعد به طور پیوسته ادامه داشته است. در شرق دریای کاسپی، استقرارها پس از پایان پیش رَوی خوالنین و در طی پس رَوی منگیشلک آغاز شد. در طی این دوره دریا هم چنان در نزدیکی محوطه های استقراری بوده است؛ درحالی که در غرب در میانۀ خوالنین، جوامع در دورۀ پارینه سنگی جدید قرار داشتند و در شمال تا حدود 10000 سال پیش، هیچ استقراری وجود نداشته است. این درحالی است که تقریباً اغلب مناطق غرب آسیا در پایان پلیستوسن و گذار به دورۀ هولوسن، به سوی اهلی سازی و تولید غذا از گونه های اهلی پیش رفته اند؛ غنای نواحی پیرامون دریای کاسپی و دور بودن از مرکز اصلی اهلی سازی، یعنی هلال حاصلخیزی موجب شده تا نوسنگی و ظهور گونه های اهلی شده بسیار دیرتر صورت گیرد. تنوع زیاد منابع تا اندازه ای پاسخ گوی نیازهای معیشتی جوامع آن بوده و اولین گونه های اهلی، آن هم تنها در غرب و شمال از دورۀ مس و سنگ پدیدار شدند.

سفال زرین فام از جمله مواد فرهنگی فاخر دوران اسلامی بوده و تولید آن در ایران به دلیل پیچیدگی فناوری، در انحصار مراکز محدودی قرار داشته است. اما در بررسی ها و کاوش های باستان شناسی، توزیع این گونه سفال در محوطه های زیادی گزارش شده است. در مطالعات مستمر باستان شناختی و حفاظتی ارگ بم نیز قطعاتی از سفال زرین فام کشف شده است که اکنون در بانک سفال و نمایشگاه ارگ بم نگهداری می شود. مطالعه این نمونه ها، تنوع و توزیع سفال زرین فام در ناحیه کرمان را روشن می سازد. هدف از مقاله حاضر، طبقه بندی زرین فام های بانک سفال و نمایشگاه ارگ بم به منظور منشایابی بر پایه نتایج آزمایشگاهی و تبیین ویژگی های تولیدات محلی و وارداتی است. پرسش های مطرح در این پژوهش، این است که سفال های زرین فام بانک سفال و نمایشگاه ارگ بم بر اساس ویژگی های ظاهری به چه گروه هایی تقسیم می شوند؟ منشا و مرکز تولید این سفال ها بر اساس نتایج آزمایشگاهی کجا است؟ سنت های بومی و محلی تولید سفال زرین فام کرمان چیست؟ برای پاسخ به این پرسش ها، ابتدا طبقه بندی و گونه شناسی سفال ها صورت گرفته، سپس 10 نمونه از آنها بر پایه معیارهای سبک نقوش، تنوع رنگ لایه زرین فام و لعاب زمینه و نوع خمیره، برای آنالیز عنصری بدنه اصلی، لعاب زمینه و لایه زرین فام با استفاده از روش میکروپیکسی انتخاب شده است. در گام بعد، بر اساس نتایج یافته های میدانی، اسنادی و آزمایشگاهی، مطالعه تحلیلی نمونه ها به انجام رسیده است. نتایج آنالیز عنصری بدنه و لعاب زمینه نشان میدهد که با توجه به مقادیر عناصر مختلف در نمونه های آزمایش شده، این نمونه ها منشا محلی یا منطقه ای دارند و مواد اولیه آن ها از معادنی در بم، جیرفت یا کرمان تامین شده و در همین ناحیه تولید شده اند. بنابراین، تنوعی که در رنگ، نقش و خمیره این زرین فام ها دیده می شود به دلیل ساخت آنها در چند مرکز در نقاط مختلف ایران نبوده، بلکه به دلیل تولید در دوره های مختلف از صدر اسلام تا سده های متاخر در کارگا های محلی ناحیه کرمان، بم یا جیرفت بوده است.

صنایع سنگی غارهای هوتو، کمربند، التپه و کمیشان، فراوان ترین یافته های حاصل از کاوش در این محوطه ها از دوران میان‎سنگی و نوسنگی هستند که با عنوان «میان سنگی کاسپی» شناخته می شوند. یکی از مهم ترین ویژگی هایی که صنایع میان سنگی کاسپی را به عنوان صنعتی محلی و مستقل تعریف می نماید، استفاده از ماده خام محلی در منطقه ای است که به لحاظ زیست محیطی، منطقه ای کنار بوم محسوب می شود. غار هوتو، اولین بار در سال 1330 خورشیدی و مجدداً در سال 1400 مورد کاوش قرار گرفته است. از کاوش های جدید در غار هوتو، مجموعاً 1539 عدد دست افزار سنگی از چهار دوره «انتقالی به مس وسنگ»، «نوسنگی با سفال»، «نوسنگی بی سفال» و «میان سنگی» به دست آمده است که در مقاله حاضر ویژگی های گونه شناسانه و فناورانه آنها توصیف شده اند. اتکا کامل بر ماده خام محلی در تولید صنایع سنگی منجر به شکل گیری ویژگی هایی در این صنایع شده است که مهم ترین آنها ساختار فناوری خانگی در جوامعی است که در زمینه تأمین ماده خام کاملاً مستقل هستند و تقریباً تمام مراحل برداشت و تولید و مصرف ابزار در محوطه صورت می گرفته است. همچنین محاسبه اندیس برابری در صنایع هوتو نشانگر تنوع بالای فعالیت ها در اردوگاه های اصلی است. نکته دیگر در رابطه با ماده خام محلی این است که با توجه به ابعاد بزرگ ماده خام در دسترس، اندازه بزرگ ابزارها و فراوانی ابزارهایی که روی تراشه ها ساخته شده اند طبیعی به نظر می رسد. اکثر این ویژگی ها در صنایع سنگی غار کمیشان هم قابل ملاحظه است